volkert Engelsman: “De grootste uitdaging ligt niet op het land, maar in de economie”
Op 25 juni 2026 organiseerde Lenteland een debat in Pakhuis de Zwijger over de voedingswaarde van eten en de verborgen kosten van het landbouwsysteem. Spreker Volkert Engelsman – initiatiefnemer van de Robin Food Coalition – kwam met een opmerkelijke observatie. Volgens hem ligt de grootste uitdaging voor regeneratieve landbouw niet op het land, maar in de economie. Zijn bijdrage maakte nieuwsgierig. Na afloop van het debat gingen we verder met hem in gesprek.
Ongelijk speelveld
Hoe zit dat dan, met die economie? “Wie op een Lenteland boerderij loopt”, legt Engelsman uit, “ziet wat regeneratieve biologische landbouw kan betekenen: een levende bodem, veel beestjes, schoon water, en voedzaam voedsel. Toch blijven boeren die hierin investeren economisch op achterstand staan. De vervuiler komt nog steeds weg met een concurrentievoordeel. Dat roept de vraag op: hoe ziet een economie eruit waarin boeren worden beloond voor de maatschappelijke diensten die ze leveren?”
De economie achter regeneratieve landbouw
Als antwoord op deze vraag richtte Engelsman in 2023 samen met een tiental koplopers uit de duurzame landbouwsector de Robin Food Coalition op. Inmiddels zijn meer dan honderd bedrijven, banken, accountants en maatschappelijke organisaties aangesloten.
Op de landbouwpraktijk zelf richt de coalitie zich nauwelijks. Daar bestaan volgens Engelsman al veel inspirerende voorbeelden van, waaronder Lenteland. Robin Food probeert juist de economische voorwaarden te veranderen waardoor zulke bedrijven kunnen uitgroeien van pioniers tot de nieuwe standaard.
“Jullie zitten in de landbouwpraktijk,” zei Engelsman tijdens ons gesprek. “Wij zitten in de praktijk van de landbouweconomie. Dat betekent: werken aan financiële systemen, nieuwe verdienmodellen, andere manieren van rekenen en samenwerkingen tussen partijen die elkaar normaal gesproken nauwelijks ontmoeten.”
Nieuwe economische spelregels
“Alle activiteiten van de Robin Food Coalition zijn opgebouwd rondom: meten, managen, monetariseren en vermarkten. Onder iedere pijler werken bedrijven, onderzoekers, accountants, banken en maatschappelijke organisaties samen aan nieuwe economische spelregels voor de landbouw.”
Die aanpak is volgens Engelsman nodig omdat de huidige economie fundamentele obstakels kent. “Ten eerste is er het reductionistische denken, waarin landbouw wordt teruggebracht tot een product en natuur wordt behandeld alsof zij onbeperkt beschikbaar is. Daarnaast ontbreekt transparantie over de ecologische, sociale en gezondheidskosten van ons voedselsysteem. Tot slot houden gevestigde belangen van onder meer de kunstmest-, pesticiden- en veevoerindustrie het huidige systeem in stand.
Verandering begint met betere data
Verandering begint met betere data. Daarom verzamelt en ontwikkelt Robin Food studies die laten zien dat regeneratieve en biologische landbouw op de lange termijn juist robuust zijn. “De coalitie kijkt bijvoorbeeld naar de manier waarop emissies worden berekend. Een uitstoot per kilogram product vertelt immers een heel ander verhaal dan een uitstoot per hectare. Zulke keuzes bepalen mede welk landbouwsysteem als ‘duurzaam’ wordt gezien. Vergelijk een plofkip met een biologische buitenkip. De eerste heeft per kilo product een lage uitstoot, maar per hectare is dat omgekeerd.”
Met deze gegevens ondersteunt Robin Food bedrijven en beleidsmakers die willen verduurzamen, maar daarvoor ook een stevig economisch verhaal nodig hebben.
In de financiële praktijk
Vervolgens moeten die inzichten terechtkomen in de financiële praktijk. “Bijvoorbeeld de uitkomsten van onderzoek waaruit blijkt dat biologische landbouw op de lange termijn stabielere opbrengsten kent en beter bestand is tegen droogte, extreme regenval en andere klimaateffecten. Wanneer banken deze weerbaarheid meenemen in hun risicomodellen, blijken biologische bedrijven een aanzienlijk aantrekkelijkere investering dan nu vaak wordt aangenomen.”
Samen met partijen als De Nederlandsche Bank, Invest-NL en VNO-NCW werkt Robin Food eraan om deze inzichten onderdeel te maken van financiële besluitvorming. “Ecologische weerbaarheid wordt daarmee ook financiële weerbaarheid”, zegt Engelsman. “Zelfs het ministerie van Defensie sloot zich hierbij aan. Een weerbaar, onafhankelijk voedselsysteem draagt ook bij aan de nationale veiligheid.”
De echte prijs
De derde stap is het zichtbaar maken van maatschappelijke waarde. Eerder bracht Deloitte, in opdracht van Robin Food, met The Hidden Bill in kaart dat een volledige omschakeling naar biologische landbouw Nederland jaarlijks miljarden aan maatschappelijke kosten kan besparen.
“Daarmee verschuift ook het perspectief op de prijs van voedsel: niet biologische producten zijn te duur, maar de maatschappelijke kosten van gangbare landbouw worden elders betaald, bijvoorbeeld via belastingen of milieuschade. Hier raakt Robin Food aan het principe van true cost accounting: de werkelijke kosten én baten van voedsel zichtbaar maken.”
Een nieuw verdienmodel
“Pas wanneer maatschappelijke waarde meetbaar en zichtbaar is en financieel wordt erkend, ontstaat ruimte voor een nieuw verdienmodel. Dan kunnen regeneratieve boeren naast hun producten, ook de maatschappelijke diensten verkopen die zij leveren.
Een concreet voorbeeld is een pilot in Brabant, waar drinkwaterbedrijven boeren in hun waterwingebied betalen om zonder kunstmest en bestrijdingsmiddelen te werken. Voor de waterbedrijven zijn deze betalingen geen kostenpost, maar een investering: voorkomen dat grondwater vervuild raakt is goedkoper dan het achteraf zuiveren. Zo ontstaat een verdienmodel waar zowel de boer als het waterbedrijf beter van wordt.
Meer dan economie
Hoewel de Robin Food Coalition sterk inzet op economische verandering, draait het uiteindelijk om veel meer dan financiën. “Achter de economische verandering ligt een cultuurverandering.”
“Regeneratieve landbouw levert ecologische waarde, maar draagt ook bij aan een gezonde en verbonden maatschappij. Dat soort landbouw vraagt om een ander mensbeeld dan landbouw die zich alleen richt op productie.”
Systeemverandering op de Zuidas
Eind dit jaar start de reeks ReConnect: bijeenkomsten waarin niet de economie maar de mens centraal staat. De gesprekken gaan over drie kloven die volgens Engelsman onze tijd kenmerken: de ecologische kloof tussen mens en natuur, de sociale kloof tussen mensen onderling en de spirituele kloof tussen mens en zichzelf. Opvallend genoeg vinden deze bijeenkomsten plaats op de Zuidas, in het World Trade Center. “De plek waar Robin Food juist de gevestigde systemen wil uitdagen en van binnenuit veranderen.”
In 2023 begon de Robin Food Coalition met een tiental voorlopers uit de duurzame landbouw. Sindsdien is niet alleen het netwerk gegroeid, maar ook de ambitie verbreed. “De inzet is niet alleen een ander verdienmodel voor boeren, maar een economie waarin de waarde van natuur, gezondheid en samenleving net zo vanzelfsprekend meetelt als de opbrengst van een hectare.”
