Michel Scholte over weerbaarheid
Eerder deze zomer was Eline Veninga namens Lenteland te gast op het Nationaal Weerbaarheidscongres van Resilt. Centraal stond de vraag: hoe bouwen we aan een samenleving die bestand is tegen de uitdagingen van morgen? Na afloop spraken we met initiatiefnemer Michel Scholte over positieve weerbaarheid en de rol die Lenteland daarin kan spelen. Voorkomen is niet meer genoeg, stelt hij. “We moeten ons ook kunnen aanpassen aan ontwrichting in de toekomst.”
Michel Scholte – ondernemer achter True Price, Impact Institute, Impact Economy Foundation en Resilt – houdt zich al ruim twintig jaar bezig met duurzaamheid. Zijn motivatie ontstond al op jonge leeftijd, toen hij de grote ongelijkheid tussen Nederland en landen als Ghana zag. Volgens hem zijn zulke verschillen geen toeval, maar het gevolg van maatschappelijke en politieke keuzes. Diezelfde overtuiging ligt ook aan de basis van zijn werk rond weerbaarheid: hoe richten we onze samenleving zo in dat we bestand zijn tegen ontwrichting? Ondanks alle uitdagingen is Scholte opvallend optimistisch.
Twee kanten van dezelfde medaille
Waarom weerbaarheid? Scholte valt aan het begin van het gesprek meteen met de deur in huis. “Als we kijken naar de wetenschappelijke gegevens over de staat van de wereld”, zegt hij, “zien we dat we op een aantal belangrijke punten al voorbij een kantelpunt zijn. Extreem weer, verstoringen in voedselketens en andere ontwrichtingen nemen toe.”
“Duurzaamheid draait om het voorkomen van ontwrichting. Door zorgvuldig om te gaan met bodem, water, klimaat en ecosystemen proberen we problemen vóór te zijn. Gezien de wetenschappelijke metingen, zijn we daar niet in geslaagd en kunnen we concluderen dat duurzaamheid niet meer voldoende is. Naast voorkomen moeten we ons ook voorbereiden op: kunnen omgaan met, herstellen en aanpassen aan ontwrichting. Dat is een realiteit die we in de ogen moeten kijken.”
Volgens Scholte zijn duurzaamheid en weerbaarheid dus geen concurrerende begrippen, maar twee kanten van dezelfde medaille.
Grip krijgen op onzekerheid
Ontwrichting kan veel verschillende oorzaken hebben. Voor de landbouw noemt Scholte onder andere watertekorten, extreem weer, ziekten en plagen, stijgende energieprijzen en verstoringen in toeleveringsketens.
Volgens hem helpt het om zulke dreigingen concreet te maken. Niet om angst aan te jagen, maar om gericht te kunnen handelen. “Hoe zorg je ervoor dat belangrijke voorzieningen – zoals grond, water, energie, personeel en kapitaal – ook onder moeilijke omstandigheden beschikbaar blijven?” Vanuit Resilt werkt Scholte aan instrumenten die organisaties en gemeenschappen helpen om hun kwetsbaarheden en handelingsperspectieven in kaart te brengen. “Het doel is veerkracht opbouwen: de capaciteit om te kunnen omgaan met de onzekerheden van ontwrichting.”
Weerbaarheid ontstaat in relaties
Betekent weerbaarheid dan dat iedereen een noodpakket moet aanleggen? Volgens Scholte juist niet. Voor hem ontstaat weerbaarheid in sterke relaties. In lokale netwerken waarin mensen elkaar kennen, samenwerken en samen verantwoordelijkheid nemen. Dat is ook waarom hij Lenteland noemt als een voorbeeld van hoe weerbaarheid in de praktijk vorm kan krijgen.
Volgens Scholte kan een initiatief als Lenteland bijdragen aan een stabielere voedselvoorziening, doordat huishoudens zich direct verbinden met boeren. Die binding zorgt ook dat boeren zich met volle kracht kunnen inzetten voor bodemherstel, waterbeheer en biodiversiteit. En dat is de basisvoorwaarde voor een onafhankelijke voedselvoorziening. Bijkomend voordeel is dat een groter deel van de economische waarde binnen de regio blijft. Die combinatie van ecologische, sociale en economische veerkracht is het resultaat van lokale relaties. En dat maakt het concept volgens hem interessant vanuit het perspectief van weerbaarheid.
Begin bij wat je wilt beschermen
Een belangrijk uitgangspunt in Scholtes visie is wat hij positieve weerbaarheid noemt. In plaats van te vertrekken vanuit angst of rampscenario’s, begin je met een andere vraag: wat is ons dierbaar? Wat willen we beschermen? Van daaruit kun je onderzoeken welke risico’s er zijn en welke slimme, duurzame oplossingen en vangnetten daarbij passen.
Scholte ziet overal initiatieven ontstaan die bijdragen aan een veerkrachtigere samenleving: energiecoöperaties, deelinitiatieven, steward-owned bedrijven en lokale voedselgemeenschappen. Volgens hem ontbreekt het niet aan goede ideeën, maar vooral aan schaal. Dat was ook de aanleiding voor de Resilience Day van 12 juni, waar overheden, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke initiatieven samenkwamen om kennis uit te wisselen en concrete stappen te zetten.
In die ontwikkeling ziet Scholte ook een plek voor initiatieven als Lenteland. Ze laten volgens hem zien hoe lokale samenwerking rond voedselproductie kan bijdragen aan een weerbaardere samenleving. Het organisatiemodel is breder toepasbaar dan alleen voor landbouw. Het is geen allesomvattende oplossing, maar één van de manieren waarop gemeenschappen zich kunnen voorbereiden op een onzekerdere toekomst.
Resilt maakt positieve weerbaarheid toegankelijk voor huishoudens, bedrijven en gebieden. Kijk voor meer informatie op www.resilt.com en www.weerbaarheidscongres.com.
